Afflicted (Netflix)

(Leestijd: 2 - 4 minuten)
Afflicted

Carmen heeft last van elektrohypersensitiviteit; elektrische apparaten zoals een koelkast of koffiemachine en elektrische straling zoals Wi-Fi zorgen voor hartkloppingen, benauwdheid en hoofdpijn. Zij verblijft twee weken in een klein dorpje waar elektrische straling beperkt wordt dankzij de Green Bank telescoop en voelt zich als herboren. 

 

Carmen: ‘I’m a totally healthy person, I just have a problem with what is around me’

 

 

 

 

 

In de zeven afleveringen tellende documentaire serie Afflicted wordt het verhaal verteld van zeven jonge mensen die ieder op hun eigen manier last hebben van een chronische ziekte. Schimmelovergevoeligheid, elektro-hypersensitiviteit, meervoudige chemische overgevoeligheid, chronisch vermoeidheidssyndroom en de ziekte van Lyme. De kijker volgt de uitputtende weg van de patiënten langs dokters en alternatieve genezers. Bekah, die een schimmelovergevoeligheid heeft, woont al geruime tijd met haar partner schimmel-vrij in de woestijn. De man van Pilar leeft al jaren apart van haar, omdat zij, sinds ze gevoelig is geworden voor chemische stoffen, het niet meer kan verdragen om bij hem in de buurt te zijn. De serie toont een indrukwekkend beeld van patiënten en hun familieleden, die worden opgeslokt in hun chronische ziekte en de levenswijze die daarbij hoort, wat maakt dat deze documentaire eenmust see isvoor iedere psychiater. 

We krijgen een inkijkje in het leven van Jamison, die vanwege de gevolgen van het chronisch vermoeidheidssyndroom en de ziekte van Lyme al twee jaar zijn bed niet uitkomt en thuis wordt verpleegd. Al gauw ontdekt de kijker dat Jamison vlak voor het ontstaan van zijn klachten betrokken was bij een auto-ongeluk waarbij twee mensen het leven lieten. Dit is een voorbeeld van de manier waarop de makers langzaam de suggestie wekken dat we kijken naar een groep mensen met onverklaarde lichamelijke klachten, waarbij psychische factoren mogelijk een rol spelen. Zo komen er steeds frequenter psychiaters aan het woord die de samenhang beschrijven tussen lichaam en geest. Opvallend is dat in geen van de afleveringen concreet wordt gemaakt welke klachten de hoofdpersonen precies hebben. Doet de maker dit expres? Wil hij hiermee een beeld creëren van onduidelijke, vage ziektebeelden?

 

Dr. P. Osborne: ‘What your reality in your mind is, is your reality in the physical world. Because the mind is where it starts. It is very powerful.’

 

Op de blogpagina van Jamison lees ik terug dat hij teleurgesteld was toen hij de serie te zien kreeg. Hem, en de andere deelnemers, was verteld dat er een realistische weergave zou worden gegeven van het leven met een chronische ziekte. Hij is het dan ook niet eens met het volgens hem onvolledige beeld dat door de makers wordt geschetst. 

Waarom kiest de maker er zo expliciet voor om vanuit een somatische verklaring langzaam naar een psychisch verklaringsmodel te gaan? Het lijkt het beeld te schetsen dat patiënten met chronische, lichamelijke aandoeningen eigenlijk zeurpieten zijn die hun lichamelijke klachten gebruiken om iets uit te drukken zoals in het geval van Pilar waar de suggestie wordt gewekt dat zij de relatie wil verbreken met haar partner. Is dit een weergave van hoe de maatschappij kijkt naar psychiatrische problemen en naar chronische ziekte? De vraag die opkomt is of wij als jonge psychiaters gebaat zijn met de boodschap die deze serie overbrengt en versterken we hiermee niet het cliché dat psychische ziekten niet bespreekbaar mogen zijn? Aan de ene kant kan de kijker bijna niet anders dan een negatief beeld vormen over de deelnemers waardoor begrip voor deze patiëntengroep eerder zal afnemen dan toenemen. Aan de andere kant laat de serie zien dat psychische factoren echte lichamelijke klachten veroorzaken. En dit laatste is misschien wel net de brug die nodig is voor zowel de maatschappij als voor patiënten om te kunnen accepteren dat het niet vreemd is en ook geen aanstellerij als psychische klachten een lichamelijke uiting hebben. Waarmee ik niet wil zeggen dat de hoofdpersonen in deze serie geen lichamelijke ziekte kunnen hebben.

 

Wat deze documentaire serie in elk geval goed weergeeft is het onbegrip dat de hoofdpersonen voelen in het contact met dokters en hun omgeving. Zij voelen dat de snel ontwikkelende maatschappij vol zit met potentieel toxische materie terwijl de medische wereld achterloopt en nog geen diagnostiek en behandelopties heeft voor deze ziektebeelden. Zo’n mooie weergave van het contrast tussen de belevingswereld van de patiënt en die van de documentairemakers krijg je zelden zo mooi op beeld vastgelegd.