Psychiatrie in tijden van Corona

(Leestijd: 3 - 6 minuten)
virus

Nu de Coronagolf echt neergeslagen is op Europa en de isolatiemaatregelen beginnen door te dringen in onze persoonlijke levenssfeer kunnen we langzaam kijken naar de gevolgen van COVID-19 op de psychiatrie. Zelf denk ik dat wij psychiaters ons moeten gaan voorbereiden op een meer centrale rol. Hieronder doe ik een poging om dit standpunt uiteen te zetten door middel van verschillende observaties en publicaties. Dit is natuurlijk een risicovolle bezigheid te midden van een crisis, dus mogelijk zal ik achteraf op één en ander moeten terugkomen. Maar zoals Mark Rutte zei; we moeten 100% van de beslissingen baseren op 50% van de kennis. Gelukkig zijn wij daar als psychiaters al heel erg goed in.

 

 

 

Op uiteenlopende manieren is het onvermijdelijk dat het Coronavirus en de ‘social distancing-regels’ een grote impact zullen hebben op patiënten met een psychiatrische stoornis. Naarmate je erover doordenkt, is het moeilijk om een patiëntengroep te bedenken die niet een toename van klachten zal doormaken ten gevolge van de Coronacrisis. De meest in het oog springende stoornissen waren al voer voor de journalistiek. Zo interviewt the Guardian patiënten met OCS en Vice patiënten met een ziekte-angststoornis. In beide interviews verklaren patiënten, weinig verrassend, een duidelijke toename van klachten. 

 

Maar ook voor andere angststoornissen zal de behandeling een stuk ingewikkelder worden; zie in een CGT-sessie maar eens vol te houden dat de wereld geen gevaarlijke plek is als er een omineus virus heerst. Denk aan de effecten op patiënten met een depressie, die zoveel mogelijk thuis moeten blijven en zich sociaal moeten distantiëren. Denk aan de patiënt met een psychose wiens achterdocht ineens wel een zeer vruchtbare voedingsbodem krijgt. Denk aan de patiënt met suïcidale gedachten, voor wie mogelijk essentiële beschermende factoren, zoals contact met naasten, aan banden worden gelegd. Denk aan de patiënten met autisme die van de ene op de andere dag in het reine moeten komen met een totaal nieuwe wereld. Denk aan het feit dat patiënten met ernstig psychiatrische aandoeningen vaker laaggeletterd zijn, eenzaam en somatisch minder gezond. Denk aan de opgenomen patiënt in crisis die moeilijk geïsoleerd kan worden wanneer hij COVID-19-positief is. Kortom; over de hele linie zijn psychiatrisch patiënten kwetsbaar in deze pandemie en het is mede aan ons als hulpverleners om ze er doorheen te helpen. 

 

Ondertussen is het ook geen onlogische aanname dat een heleboel extra mensen psychische klachten zullen ontwikkelen de komende tijd. Isolatie van miljoenen mensen zal zijn psychische tol eisen, een voorspelling waar de Volkskrant een mooie analyse over schreef en waar TED.com al praktische tips over gaf. Maar niet alleen journalisten hebben de link tussen isolatie en psychische klachten gelegd, ook de WHO publiceerde een ‘mental health guide’ met adviezen voor tijdens de isolatie. Los van de grote groep mensen in isolatie zullen ook de hulpverleners die in aanraking komen met de gevolgen van het Coronavirus onder zware druk komen te staan. Deze zullen mogelijk extra psychische begeleiding nodig hebben, waarvoor al handvatten worden gegeven in dit Lancet artikel door Chinese psychiaters en psychologen die deze opvang organiseerden in Wuhan. Het is daarbij ook nog niet duidelijk hoeveel mensen zullen overlijden door het Coronavirus, maar de hartverscheurende verhalen van naasten die hun stervende niet kunnen bezoeken ten gevolge van de isolatiemaatregelen doen vermoeden dat hier ook psychische ondersteuning voor nodig zal zijn in het rouwproces. Daarbij moeten we ook niet de economische gevolgen van het Coronavirus vergeten. Hoewel de regering verregaande maatregelen heeft aangekondigd om ontslagen en faillissementen te voorkomen zal deze periode zeker negatieve effecten hebben op onze welvaart. Dit heeft, zoals we weten, ook weer een negatief effect op de (psychische) volksgezondheid.

 

Al deze uitdagingen zullen we het hoofd moeten bieden met de handen op de rug. Niet alleen omdat we de komende periode een hoop meer zieken kunnen verwachten, maar vooral vanwege de verregaande maatregelen om menselijk contact tot een minimum te beperken. De meeste psychiatrische poliklinieken zullen hebben besloten om het contact zoveel mogelijk telefonisch of via beeldbellen te laten verlopen. Berichten over afgezegde groepsbehandelingen en gesloten dagbehandelingen gaan rond via social media. Dit alles is logisch, maar waarschijnlijk niet zonder effect. Het continueren van een behandeling met teleconsulten is vaak wel te doen, maar het wordt lastiger en ook wat ongemakkelijk om nieuwe behandelingen op afstand te starten, zoals onze collega Raymond Haans eerder op deze website al opmerkte. We moeten enkele fundamentele keuzes maken als beroepsgroep: is (complexe) diagnostiek mogelijk via een beeldscherm? Starten we medicatie op afstand? Wat doen we met het lichamelijk onderzoek of lab? Hoe gaan we om met suïcidaliteitsbeoordelingen? Gelukkig krijgen we van de NZA in ieder geval de ruimte om hier creatief mee om te gaan en versoepelen zij de regels voor zorg op afstand.

Al met al zullen deze factoren waarschijnlijk als gevolg hebben dat minder mensen, minder adequaat worden behandeld voor zolang de coronamaatregelen aanblijven. Dit is problematisch omdat te verwachten valt dat we juist meer werk zullen krijgen. Daarbij moeten we ook de wachtlijsten waar de geestelijke gezondheidszorg momenteel al mee kampt niet vergeten, deze zullen waarschijnlijk gedurende de pandemie nog langer worden.

 

Dus, hoewel de meeste van ons niet op de frontlinies in de ziekenhuizen staan, moeten we ons als psychiatrie beseffen dat we voor een immense en ongekende uitdaging staan. Dit kan verlammen en ontmoedigen, maar kan ook leiden tot saamhorigheid en innovatie. Hiervan zijn ook al mooie voorbeelden vindbaar; zo wordt de kennis op het gebied van e-mental health razendsnel online gedeeld en wordt informatiemateriaal voor laaggeletterden gratis beschikbaar gesteld. Er is een Corona-hulplijn opgezet voor mensen die angstig zijn en de Nederlandse Vereniging voor Autisme publiceerde tips hoe over het Coronavirus te praten met kinderen met autisme. Dit is nog los de grote bereidheid die je om je heen ziet om goede zorg te blijven verlenen.

 

Ondertussen moeten we als professionals de kosten en baten van alle genomen maatregelen in de psychiatrie kritisch blijven beschouwen en ons bemoeien met de (landelijke) besluitvorming. Als we goed opletten en samenwerken kunnen we deze crisis misschien zelfs aangrijpen om ons als psychiaters te herpositioneren als verenigde en vitale vakgroep. Hoewel we elkaar in persoon moeten mijden kunnen we elkaar als beroepsgroep proberen te vinden en op die manier gloort er misschien ook nog hoop voor de psychiatrie in tijden van Corona.


Twitter

Nieuwsbrief

Disclaimer/Privacy