Schaar

Misschien heb ik wel het leven van de zoon van de kapper gered. Ik zeg ‘misschien’, omdat ik niet zeker weet of mijn interventie effectief was. Het kan ook zijn dat de kapper geen zin had in een discussie en deed alsof ze het met me eens was. Toch leek het alsof de kapper na ons gesprek haar zoon ging laten vaccineren, terwijl ze dat in de eerste instantie niet van plan was. Zonder vaccinatie kunnen kinderen overlijden aan ernstige ziekten. Dus het zou zomaar kunnen dat haar zoon straks nog leeft dankzij mij.

De kapper zette een aantal spelden in mijn haar nadat ik mij had geïnstalleerd in de kappersstoel. We spraken over slapeloze nachten, peuters die op hun buik schreeuwen in de supermarkt en het belang van consequent zijn in de opvoeding. Toen ze de schaar pakte zei ze: ‘Die vaccinaties hè, die zijn er alleen maar omdat de overheid ons indoctrineert. Het staat nog helemaal niet vast dat ze werken’. 

 

Ik dacht eerst dat ik haar niet goed verstond. Vervolgens zuchtte ik zo diep dat mijn kappersschort mee veerde met de beweging van mijn buikademhaling. Mijn handen waren gebald tot vuisten. Ik voelde mijn nagels snijden in beide handpalmen. Met moeite kon ik de neiging onderdrukken om uit te leggen dat zulke opmerkingen feitelijk onjuist zijn.  Terwijl mijn handpalmen langzaam begonnen te tintelen moest ik denken aan een patiënt die ik de dag ervoor had gesproken. Deze patiënt had de psychotische beleving dat er een chip in zijn hoofd zat. Ik zag een overeenkomst tussen zijn paranoïde psychotische waan en de anti-vaccinatie ideeën van de kapper: beide overtuigingen zijn niet vatbaar voor rationaliteit. Uitleggen aan een psychotische patiënt dat er geen chip in zijn hoofd kanzitten is zinloos, want een psychotische beleving komt niet voort uit een rationele overtuiging. Op dezelfde manier is het nutteloos om te beargumenteren dat vaccinaties bewezen effectief zijn, want extreme standpunten zijn meestal niet op inhoudelijke argumenten gebaseerd.

 

In het boek I am not sick I don’t need helpwordt aangeraden om bij psychotische patiënten de LEAP methode toe te passen: geen inhoudelijke argumenten, maar Listen – Empathize - Agree - Partner (LEAP). Het boek is geschreven door een klinisch psycholoog die een broer heeft met schizofrenie, wat zorgt voor de overtuigende mix van vakinhoudelijke kennis en persoonlijke betrokkenheid. 

 

Tijdens mijn spreekuur hoorde ik de moeder van de patiënt deze methode toepassen. 

De patiënt: ‘Er zit een chip in mijn hoofd. ’

Zijn moeder zei niks en luisterde (het Listen-element).

Vervolgens kwam het Empathize-gedeelte: ‘Dat moet een angstige ervaring zijn.’ 

Daarna het Agree-onderdeel: ‘Angstige ervaringen zijn niet fijn.’ 

De patiënt schudde met zijn hoofd waarna het Partner-stuk kwam: ‘Zullen we kijken of we daar wat aan kunnen doen?’ 

De patiënt gaf een kuchje ter bevestiging. 

 

Nadat ik mijn handpalmen had bevrijd van mijn scherpe nagels legde ik mijn vingers uitgespreid op mijn knieën neer. Ik nam mij voor om deze methode ook uit te proberen op de kapper.

De kapper: ‘Die vaccinaties kunnen zelfs ook nog schadelijk zijn voor je kinderen, je kan er autisme van krijgen.’

Ik zei niks en ik luisterde vanuit mijn kappersstoel (het Listen-element).

Toen paste ik Empathize-gedeelte toe: ‘Die vaccinaties maken je bang hè.’ 

En het Agree-onderdeel: ‘Iedereen wil natuurlijk het beste voor zijn kinderen.’ 

Ik wachtte op een knik van de kapper en begon aan het Partner-stuk: ‘Daarom hebben we met zijn allen uitgezocht hoe we onze kinderen het best kunnen beschermen tegen nare ziekten. Zou je toch niet mee doen met die bescherming?’ 

De kapper gaf een kuchje. 

 

Ik realiseer me dat er meer nodig is dan een relatief simpele gesprekstechniek om extreme standpunten te bestrijden. Toch biedt het mogelijkheden om te beseffen dat zulke standpunten zelden op inhoudelijke argumenten –en meestal op angst – berusten. Terwijl een inhoudelijke basis is te beantwoorden met rationele argumenten, is een standpunt gebaseerd op angst meer geschikt is voor een psychologische benadering. Dus, als inhoudelijke argumenten niet lijken te werken, overweeg een angst-oorzaak en probeer eens de LEAP methode.  Het is in ieder geval beter voor je handpalmen.

 

 

Met dank aan Marcel Zuijderland (filosoof, Vrije Universiteit Amsterdam) voor het meelezen met deze column

Zie ook: Amador X. I am not sick I don’t need help – how to help someone with mental illnes accept treatment – . December 2011. New York. Vida Press.